ლიანდაგის სიგანის ცნობარი

რელსებს შორის 1,435 მმ-ით სტანდარტული ლიანდაგი პლანეტაზე ყველაზე გავრცელებულია. მისი ისტორია 1822 წლიდან და პირველი საჯარო ორთქლის რკინიგზიდან იწყება, საიდანაც ის ევროპის უმეტეს ნაწილში, ახლო აღმოსავლეთში, ჩრდილოეთ ამერიკაში, აფრიკის დიდ ნაწილსა და ჩინეთში გავრცელდა. ეს ნორმაა სამგზავრო, რეგიონული, შორი მიმოსვლის, სატვირთო და ჩქაროსნული რკინიგზისთვის.

ეს რიცხვი თავად რკინიგზაზე ძველია. ის ემთხვევა ადრეული ინგლისური ქვანახშირის მაღაროების ლიანდაგის სიგანეს, რომელიც ისე შეარჩიეს, რომ არსებულ ცხენის ურმებს ახალ რელსებზე გადაკეთების გარეშე ემოძრავათ. უფრო შორს თუ წავალთ, იგივე სიგანეს ხშირად რომაული ეტლების თვლებს შორის მანძილს უკავშირებენ: საკმარისი იმისთვის, რომ ორი ცხენი გვერდიგვერდ დადგეს.

ბრიტანეთმა 1,435 მმ სტანდარტულ ლიანდაგად ოფიციალურად 1846 წელს დაადგინა. რამდენად გაბატონდა ის, ამის ერთი მაგალითი: ავსტრიაში დღეს ქვეყნის 5,575 კმ სარკინიგზო ქსელიდან დაახლოებით 5,200 კმ სტანდარტულ ლიანდაგზეა, დარჩენილი 370-მდე კილომეტრი კი ვიწროლიანდაგიანი ხაზებია.

ვიწრო ლიანდაგი არის ყველაფერი, რაც სტანდარტულზე ვიწროა. ყველაზე გავრცელებული ვარიანტებია მეტრიანი (1,000 მმ) და 760 მმ ლიანდაგი. ის გვხვდება მთიან ან რთულ რელიეფზე, სადაც ვიწრო ლიანდაგი მკვეთრ მოსახვევებსა და დიდ დახრილობას სტანდარტულზე გაცილებით უკეთ უმკლავდება. კლასიკური მაგალითია ალპების მთის და ისტორიული რკინიგზები.

ფართო ლიანდაგი არის ყველაფერი, რაც 1,435 მმ-ზე ფართოა. ყველაზე გავრცელებული ვარიანტია რუსული ლიანდაგი 1,520 მმ, რომელიც ლიანდაგის სიგრძით მსოფლიოში მეორე უდიდესი სარკინიგზო ქსელია სტანდარტულის შემდეგ. ფართო ლიანდაგი, როგორც წესი, უფრო მძიმე და მდგრად ტვირთს უძლებს, ამიტომ ის გვხვდება ხაზებზე, რომლებიც მძიმე ტვირთის დიდ მანძილზე გადასაზიდად აშენდა. ყველაზე ცნობილი მაგალითია ტრანსციმბირული ქსელი.

ლიანდაგის განსხვავებების უმეტესობა იმ დროიდან მოდის, როცა საერთაშორისო კოორდინაცია ჯერ არ არსებობდა: რკინიგზებს დამოუკიდებლად, რეგიონ-რეგიონ აშენებდნენ, მშენებლის სურვილის მიხედვით. არაერთ შემთხვევაში შეუსაბამობა განზრახ იყო: სამხედრო ან ეკონომიკური გადაწყვეტილება, რომ მეტოქე სახელმწიფოს ან კონკურენტ ოპერატორს თავისი მოძრავი შემადგენლობა თქვენს ქსელზე ვერ ემოძრავებინა.

ამის ფასი "ლიანდაგის ცვლის" სახით ჩანს: სადაც სხვადასხვა სიგანის ორი ქსელი ხვდება ერთმანეთს, ტვირთი ან სხვა ვაგონებზე უნდა გადაიტვირთოს, ან თავად ვაგონებს უნდა შეეცვალოთ თვლების წყვილები ან მოერგოთ ახალ ლიანდაგს. ცვლადი ლიანდაგის სავალმა ნაწილმა ეს პროცესი ადრინდელზე სწრაფი გახადა, მაგრამ ის მაინც დამატებითი ეტაპია და მაინც მოქმედებს ტრანზიტის დროზე მარშრუტზე, რომელიც ლიანდაგის საზღვარს კვეთს.

ახალი ლიანდაგების გაჩენა მომავალში ნაკლებად მოსალოდნელია. პრაქტიკული ტენდენცია უკვე არსებული ლიანდაგების გაფართოებაა, განსაკუთრებით სწრაფად კი სტანდარტული ლიანდაგი იზრდება აღმოსავლეთ აზიაში.